WEBVTT 00:04.020 --> 00:06.885 Mirë se vini në Laboratorin e Pse-së! 00:06.900 --> 00:10.565 Sot dëgjohet një tingull i çuditshëm. 00:10.580 --> 00:12.545 Piko, çfarë solle përsëri në tryezën tonë? 00:13.080 --> 00:16.465 Një tenxhere! Dëgjova se trupit tonë i duhet hekur. 00:16.480 --> 00:19.185 Gjeta diçka metalike dhe mendova se e zgjidha misterin. 00:20.060 --> 00:22.265 Por tenxherja është për të gatuar! 00:22.280 --> 00:28.065 Nuk është ushqim. Mos vallë e njëjta fjalë na bëri të ngatërronim dy gjëra? 00:29.060 --> 00:33.585 Pyetje e mirë! Trupi merr hekur nga ushqimet. 00:33.600 --> 00:36.025 Nuk hamë sende metalike. 00:36.040 --> 00:37.865 Le ta lëmë tenxheren mënjanë. 00:39.020 --> 00:40.885 Në rregull, tenxhere. Prit në kuzhinë! 00:40.900 --> 00:46.185 Unë do të kërkoj një përgjigje më të mirë, pa provuar asgjë metalike. 00:47.080 --> 00:51.205 Kam dy karta: një me thjerrëza dhe një me tenxhere. 00:51.220 --> 00:55.145 Cila tregon një ushqim që mund të na japë hekur? 01:01.040 --> 01:04.735 Thjerrëzat! Ato përmbajnë hekur. 01:04.750 --> 01:10.745 Fjala na dha një ide për të pyetur, por duhen prova për të dhënë përgjigje. 01:11.080 --> 01:15.745 Shënimi i parë në fletoren time: ena dhe ushqimi janë gjëra të ndryshme! 01:15.760 --> 01:19.205 Dhe thjerrëzat nuk janë tenxhere të vogla. 01:20.000 --> 01:24.965 Shiko, Piko! Këtu kemi vizatime me thjerrëza, fasule, peshk dhe mish. 01:24.980 --> 01:26.945 A gjendet hekuri në ushqime të ndryshme? 01:28.040 --> 01:31.745 Po. Këto ushqime përmbajnë sasi të ndryshme hekuri. 01:31.760 --> 01:36.305 Çdo ushqim ka përbërjen e vet, ndaj kemi ende shumë për të zbuluar. 01:37.060 --> 01:38.625 Po shikoj një thjerrëz me lupë. 01:38.640 --> 01:42.265 Nuk shoh as vidë, as tel! 01:42.280 --> 01:44.745 Ku fshihet atëherë ky hekur? 01:46.020 --> 01:48.285 Hekurin në ushqim nuk e shohim me këtë lupë. 01:48.300 --> 01:54.625 Shkencëtarët përdorin matje të përshtatshme për të studiuar përbërjen e tij. 01:55.020 --> 01:57.205 Pra, ngjyra dhe forma nuk na tregojnë gjithçka. 01:57.220 --> 02:01.665 Na duhen edhe të dhëna nga burime të besueshme. 02:02.020 --> 02:04.185 Atëherë lupa ime do të pushojë pak. 02:04.200 --> 02:06.875 Do të hap udhëzuesin e ushqimeve! 02:06.890 --> 02:09.385 Kur nuk di diçka, mund ta hulumtoj. 02:10.040 --> 02:11.881 Gjetëm ushqime me hekur. 02:11.896 --> 02:16.212 Tani kam një pyetje tjetër: çfarë bën ai në trupin tonë? 02:16.227 --> 02:18.145 A ka një punë të veçantë? 02:19.100 --> 02:24.245 Ka disa role. Njëri lidhet me oksigjenin, një pjesë e ajrit 02:24.260 --> 02:26.745 që i duhet trupit tonë për të funksionuar. 02:27.040 --> 02:28.585 Oksigjeni hyn kur marrim frymë? 02:28.600 --> 02:30.505 Po si arrin pastaj kudo? 02:30.520 --> 02:34.465 Mos i duhet një hartë e vogël me shumë rrugë? 02:35.000 --> 02:38.005 Gjaku ndihmon në transportimin e tij. 02:38.020 --> 02:41.645 Brenda qelizave të kuqe të gjakut ndodhet 02:41.660 --> 02:43.945 hemoglobina, një proteinë që transporton oksigjen. 02:45.020 --> 02:48.365 Hemoglobina! Fjalë e gjatë për një punë shumë të dobishme. 02:48.380 --> 02:52.625 Po hekuri si e ndihmon këtë ekip të vogël transporti? 02:53.080 --> 02:56.705 Trupit i duhet hekur për të krijuar hemoglobinë. 02:56.720 --> 03:00.185 Ajo transporton oksigjenin nga mushkëritë në pjesë të ndryshme të trupit. 03:01.020 --> 03:05.185 Do të vizatoj varka të kuqe me pako blu! 03:05.200 --> 03:08.345 Kështu do ta mbaj mend më lehtë punën që bëjnë. 03:09.000 --> 03:12.125 Krahasim i dobishëm! Është vetëm një vizatim. 03:12.140 --> 03:17.705 Në gjakun tonë nuk ka varka dhe oksigjeni nuk është një pako blu. 03:18.080 --> 03:19.805 Më kujtohen miqtë tanë shumëngjyrësh. 03:19.820 --> 03:21.745 Speci kishte vitaminë C! 03:21.760 --> 03:25.105 A mund të ndihmojë ajo edhe në këtë histori? 03:26.080 --> 03:30.645 Po! Vitamina C e ndihmon trupin ta përthithë më mirë 03:30.660 --> 03:35.105 hekurin nga ushqimet bimore, si thjerrëzat. 03:36.000 --> 03:39.295 Pra, mund të vizatoj thjerrëza dhe një spec bashkë. 03:39.310 --> 03:43.525 Jo sepse ngjajnë, por sepse mund të bashkëpunojnë! 03:44.060 --> 03:46.239 Në vaktet tona, një i rritur na ndihmon të 03:46.254 --> 03:48.747 zgjedhim ushqime të larmishme e të përshtatshme. 03:48.762 --> 03:50.785 Asnjë ushqim nuk i bën të gjitha punët. 03:51.020 --> 03:54.845 Nëse ha shumë e shumë hekur, a do të bëhem superrobot? 03:54.860 --> 03:58.745 A mund ta ngre gjithë laboratorin me një gisht? 03:59.000 --> 04:01.905 Jo, Piko! Njerëzit nuk kthehen në metal. 04:01.920 --> 04:06.725 Më shumë nuk është gjithmonë më mirë. 04:06.740 --> 04:08.825 Trupit i duhen sasitë e duhura. 04:09.040 --> 04:11.421 Ne njohim ushqimet dhe bëjmë pyetje. 04:11.436 --> 04:14.416 Nuk marrim kurrë vetë tableta ose suplemente. 04:14.431 --> 04:16.745 Ato janë përgjegjësi e të rriturve. 04:17.000 --> 04:21.825 E kuptova! Detyra ime është të mësoj, jo të numëroj tableta. 04:21.840 --> 04:24.845 Fletorja ime po mbushet me pyetje interesante. 04:26.020 --> 04:27.585 Le të luajmë me ato që mësuam. 04:27.600 --> 04:32.395 Hekuri në ushqim na kthen në robotë apo e 04:32.410 --> 04:35.425 ndihmon trupin të kryejë punë të dobishme? 04:41.020 --> 04:45.765 E ndihmon trupin! Më kujtohen hemoglobina dhe oksigjeni. 04:45.780 --> 04:48.985 Dhe varkat e vogla ishin vetëm një krahasim. 04:50.020 --> 04:56.305 Pyetja e dytë! Nëse një ushqim nuk shkëlqen si metal, a mund të ketë hekur? 04:56.320 --> 04:57.825 Mendo për thjerrëzat që pamë. 05:04.060 --> 05:07.805 Sigurisht! Nuk vendosim nga shkëlqimi ose ngjyra. 05:07.820 --> 05:13.425 Mësojmë çfarë përmban ushqimi nga informacione të besueshme. 05:14.020 --> 05:15.185 Në fillim solla një tenxhere. 05:15.200 --> 05:17.955 Tani kam një shpjegim më të mirë! 05:17.970 --> 05:21.605 S'ka problem të ngatërrohem, të pyes dhe të ndryshoj idenë time. 05:22.020 --> 05:24.625 Dhe na ndihmove të gjithëve të zbulonim diçka bashkë. 05:24.640 --> 05:29.225 Kjo më pëlqen te kërkimi: një pyetje mund të hapë një rrugë të re. 05:30.020 --> 05:34.445 Tani e ke radhën ti! Bashkë me një të rritur, vizato dy ushqime 05:34.460 --> 05:37.505 që njohëm sot dhe trego çfarë të habiti. 05:38.000 --> 05:40.865 Mund të vizatosh edhe një pyetje për vizitën tjetër në laborator. 05:40.880 --> 05:44.225 Nuk ke nevojë të provosh ushqime për të marrë pjesë. 05:45.040 --> 05:47.285 Vizatova thjerrëza dhe një spec. 05:47.300 --> 05:48.665 Dhe tenxheren veç, në kuzhinë! 05:48.680 --> 05:53.685 Çdo gjë në vendin e vet dhe çdo pyetje në fletore. 05:54.040 --> 06:01.405 Punë e bukur, ekip! Të mbyllim ekranin dhe të vazhdojmë zbulimet bashkë. 06:01.420 --> 06:05.425 Vëzhgoj, pyes, zbuloj! Deri te pse-ja tjetër!